AMATYAKULLAW FIRMกระดานสนทนา ถามทนายคุณพ่อเสียไปเมื่อต้นปีครับ ไม่ได้ทำพินัยกรรม แม่เสียไปก่อนหน้านานแล้ว มีพี่น้องกัน 4 คน ที่ดินกับบ้านที่ต่างจังหวัดยังเป็นชื่อพ่อ พี่น้องตกลงกันได้ว่าจะให้น้องคนเล็กที่ดูแลพ่อเป็นคนได้ไป คนอื่นไม่เอา ไปถามที่ดินเขาบอกให้ไปตั้งผู้จัดการมรดกก่อน มันจำเป็นไหมครับ ได้ยินว่าต้องขึ้นศาล เสียเวลาเป็นเดือน
ไม่จำเป็นทุกกรณี กฎหมายที่ดินเปิดทางให้ทายาทไปขอจดทะเบียนรับมรดกที่สำนักงานที่ดินได้โดยตรง เจ้าหน้าที่จะประกาศ 30 วัน ถ้าไม่มีทายาทคนใดโต้แย้งก็จดทะเบียนโอนให้ได้โดยไม่ต้องขึ้นศาล กรณีของท่านที่พี่น้องตกลงกันได้ครบทุกคน ทางนี้ใช้ได้ โดยพี่น้องอีก 3 คนไปแสดงเจตนาไม่รับมรดกหรือยินยอมให้น้องคนเล็กรับไปคนเดียวต่อหน้าเจ้าหน้าที่ แต่ถ้ามีทายาทคนใดตามตัวไม่ได้ อยู่ต่างประเทศ เป็นผู้เยาว์ หรือเริ่มมีเสียงไม่ตรงกัน การตั้งผู้จัดการมรดกผ่านศาลจะเป็นทางที่เดินต่อได้แน่นอนกว่า
เมื่อบุคคลใดตาย มรดกของบุคคลนั้นตกทอดแก่ทายาททันที [1] กองมรดกรวมทรัพย์สินทุกชนิดของผู้ตาย [2] เมื่อไม่มีพินัยกรรม ผู้สืบสันดานคือบุตรทั้ง 4 คนเป็นทายาทโดยธรรมลำดับแรก [3] และเนื่องจากคู่สมรสของผู้ตายเสียชีวิตไปก่อนแล้ว บุตร 4 คนจึงได้ส่วนแบ่งเท่ากัน ที่ดินจึงเป็นของพี่น้องทั้ง 4 ร่วมกันตามกฎหมายแล้ว เหลือแต่การเปลี่ยนชื่อในโฉนด ซึ่งต้องผ่านกระบวนการจดทะเบียน
ผู้ได้รับมรดกนำโฉนดและหลักฐานการได้รับมรดก เช่น ใบมรณบัตร ทะเบียนบ้าน หลักฐานความเป็นบุตร ไปยื่นคำขอต่อพนักงานเจ้าหน้าที่ เมื่อเจ้าหน้าที่สอบสวนแล้วเชื่อว่าผู้ขอเป็นทายาท จะประกาศเป็นหนังสือปิดไว้ 30 วัน ณ สำนักงานที่ดิน ที่ว่าการอำเภอ เทศบาลหรือ อบต. ที่ทำการกำนันผู้ใหญ่บ้าน และบริเวณที่ดิน พร้อมส่งหนังสือแจ้งทายาทคนอื่นที่ไม่ได้มาด้วย หากไม่มีทายาทโต้แย้งภายในกำหนด เจ้าหน้าที่จดทะเบียนให้ [4]
วิธีนี้เหมาะกับครอบครัวที่ทายาทครบ ตกลงกันได้ และไปสำนักงานที่ดินพร้อมกันได้ พี่น้องที่ไม่ประสงค์รับส่วนของตน ไปทำบันทึกไม่รับมรดกหรือให้ความยินยอมต่อหน้าเจ้าหน้าที่ ที่ดินจึงจดเป็นชื่อน้องคนเล็กคนเดียวได้ ใช้เวลาราวหนึ่งถึงสองเดือนรวมช่วงประกาศ ค่าใช้จ่ายต่ำกว่าทางศาลมาก
ถ้ามีทายาทโต้แย้ง เจ้าหน้าที่จะสอบสวนและเปรียบเทียบ ถ้าตกลงกันไม่ได้ เจ้าหน้าที่สั่งการไปตามที่เห็นสมควร และฝ่ายที่ไม่พอใจต้องไปฟ้องศาลภายใน 60 วัน [4] ถึงจุดนั้นก็ต้องเข้าสู่กระบวนการศาลอยู่ดี
ทายาทหรือผู้มีส่วนได้เสียร้องขอให้ศาลตั้งผู้จัดการมรดกได้เมื่อทายาทสูญหาย อยู่นอกราชอาณาจักร หรือเป็นผู้เยาว์ เมื่อทายาทไม่สามารถหรือไม่เต็มใจจัดการ หรือมีเหตุขัดข้องในการจัดการหรือแบ่งปันมรดก [5] ผู้จัดการมรดกที่ศาลตั้งนำคำสั่งศาลไปจดทะเบียนลงชื่อผู้จัดการมรดกในโฉนดได้ทันทีโดยไม่ต้องประกาศ แล้วจึงโอนให้ทายาทต่อไป [6] ทางนี้ใช้เวลาตั้งแต่ยื่นคำร้องจนศาลมีคำสั่งราวสองถึงสามเดือน แต่ข้อดีคือผู้จัดการมรดกมีอำนาจจัดการทรัพย์ทุกอย่างของผู้ตาย ทั้งที่ดิน บัญชีธนาคาร รถ และหุ้น ในคราวเดียว ถ้าพ่อมีทรัพย์หลายอย่าง ทางนี้คุ้มกว่า
ที่เจ้าหน้าที่ที่ดินแนะนำให้ตั้งผู้จัดการมรดก ส่วนหนึ่งเพราะในทางปฏิบัติเรื่องมักสะดุดระหว่างประกาศ หากท่านมั่นใจว่าพี่น้องครบและเห็นตรงกันจริง ยืนยันขอใช้ทางที่หนึ่งได้ เป็นสิทธิตามกฎหมาย
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1599 และมาตรา 1600 (การตกทอดและกองมรดก) มาตรา 1629 (ทายาทโดยธรรม) มาตรา 1713 (การตั้งผู้จัดการมรดก) มาตรา 1754 (กำหนดเวลาฟ้องคดีมรดก) ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 81 (จดทะเบียนรับมรดกและการประกาศ 30 วัน) และมาตรา 82 (จดทะเบียนลงชื่อผู้จัดการมรดก)
อ่านเพิ่มเติม: บริการกฎหมายที่ดินและอสังหาริมทรัพย์
คำตอบนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปจากข้อเท็จจริงเท่าที่ปรากฏในคำถาม ไม่ใช่ความเห็นทางกฎหมายสำหรับกรณีเฉพาะของผู้ใด และไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์ระหว่างทนายความกับลูกความ ข้อเท็จจริงที่ต่างไปเพียงเล็กน้อยอาจทำให้ผลทางกฎหมายต่างไป และกฎหมายอาจมีการแก้ไขภายหลังวันที่เผยแพร่
[1] ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1599
[2] ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1600
[3] ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1629
[4] ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 81
[5] ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1713
[6] ประมวลกฎหมายที่ดิน มาตรา 82
[7] ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1754