เป็นตัวแทนจำหน่าย เจ้าของแบรนด์ห้ามขายต่ำกว่าราคาที่กำหนด ขายถูกกว่าโดนตัดสินค้า ทำแบบนี้ได้ไหม

คำตอบโดยย่อ

โดยหลักแล้วบังคับไม่ได้ สินค้าที่ท่านซื้อขาดมาแล้วเป็นของท่าน ราคาที่ท่านจะขายต่อเป็นการตัดสินใจทางธุรกิจของท่าน การที่เจ้าของแบรนด์กำหนดราคาขายต่อขั้นต่ำและลงโทษตัวแทนที่ขายต่ำกว่าด้วยการตัดสินค้า เข้าข่ายการกำหนดเงื่อนไขทางการค้าอันเป็นการจำกัดการประกอบธุรกิจของผู้อื่นอย่างไม่เป็นธรรม ซึ่งกฎหมายการแข่งขันทางการค้าห้ามไว้ และมีโทษปรับทางปกครองสูงถึงร้อยละสิบของรายได้ในปีที่กระทำผิด ท่านร้องเรียนต่อสำนักงานคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า (กขค.) ได้ แต่ขอเตือนไว้ก่อนว่าข้อยกเว้นมีอยู่ และเจ้าของแบรนด์มักอ้าง “ราคาแนะนำ” ไม่ใช่ “ราคาบังคับ” หลักฐานที่ท่านมีจึงเป็นตัวตัดสิน

๑. ข้อห้ามตามกฎหมายการแข่งขันทางการค้า

กฎหมายห้ามผู้ประกอบธุรกิจกระทำการใด ๆ อันเป็นผลให้เกิดความเสียหายแก่ผู้ประกอบธุรกิจรายอื่น ในลักษณะกีดกันการประกอบธุรกิจของผู้อื่นอย่างไม่เป็นธรรม ใช้อำนาจตลาดหรืออำนาจต่อรองที่เหนือกว่าอย่างไม่เป็นธรรม หรือกำหนดเงื่อนไขทางการค้าอันเป็นการจำกัดหรือขัดขวางการประกอบธุรกิจของผู้อื่นอย่างไม่เป็นธรรม [1] การกำหนดราคาขายต่อขั้นต่ำพร้อมบทลงโทษ จัดอยู่ในกลุ่มที่คณะกรรมการการแข่งขันทางการค้าจับตาเป็นพิเศษ เพราะทำให้ผู้บริโภคไม่ได้ประโยชน์จากการแข่งขันด้านราคาระหว่างร้านค้า และเจ้าของแบรนด์ที่ตัวแทนต้องพึ่งพาสินค้าของเขาเป็นหลัก ย่อมมีอำนาจต่อรองที่เหนือกว่า

ผู้ฝ่าฝืนต้องชำระค่าปรับทางปกครองในอัตราไม่เกินร้อยละสิบของรายได้ในปีที่กระทำความผิด [2] ซึ่งสำหรับบริษัทเจ้าของแบรนด์เป็นเงินจำนวนมาก การร้องเรียนจึงมีน้ำหนักในการเจรจา

๒. ข้อยกเว้นที่เจ้าของแบรนด์จะยกขึ้นอ้าง

• ราคาแนะนำ การแจ้งราคาขายปลีกที่แนะนำโดยไม่มีบทลงโทษ โดยทั่วไปทำได้ ประเด็นของท่านคือมีการตัดสินค้าและยกเลิกสัญญา ซึ่งทำให้ “แนะนำ” กลายเป็น “บังคับ”
• สินค้าฝากขายหรือตัวแทนแท้ ถ้าท่านไม่ได้ซื้อขาด แต่เป็นตัวแทนขายในนามเจ้าของแบรนด์และรับค่านายหน้า ราคาเป็นของเจ้าของสินค้า เขากำหนดได้ ต้องดูสัญญาว่าท่านเป็น “ผู้ซื้อมาขายไป” หรือ “ตัวแทน” จริง
• เหตุผลทางธุรกิจที่รับฟังได้ เช่น ห้ามขายต่ำกว่าทุนเพื่อป้องกันการทุ่มตลาดชั่วคราว หรือช่วงแนะนำสินค้าใหม่ ซึ่งคณะกรรมการพิจารณาเป็นรายกรณีตามแนวปฏิบัติที่ประกาศไว้

เพราะมีข้อยกเว้นเหล่านี้ กขค. จึงไม่ได้ถือว่าการกำหนดราคาขายต่อผิดเสมอไป แต่ดูที่ผลกระทบต่อการแข่งขันและความเป็นธรรม

๓. หลักฐานที่ทำให้เรื่องเดินได้

หนังสือจากบริษัทที่ระบุราคาขั้นต่ำและบทลงโทษคือหลักฐานชิ้นสำคัญที่สุด เก็บต้นฉบับไว้ เพิ่มเติมด้วยอีเมลหรือแชตจากพนักงานขายที่เตือนเรื่องราคา บันทึกการถูกตัดสินค้าหรือชะลอส่งของหลังท่านลดราคา และข้อมูลว่าตัวแทนรายอื่นถูกปฏิบัติเช่นเดียวกัน ถ้ามีตัวแทนหลายรายร้องเรียนพร้อมกัน น้ำหนักจะมากขึ้น

๔. ทางเลือกนอกจากร้องเรียน

ก่อนร้องเรียน ท่านส่งหนังสือถึงบริษัทได้ โดยชี้ว่าเงื่อนไขดังกล่าวอาจเข้าข่ายต้องห้ามตามกฎหมายการแข่งขันทางการค้า และขอให้ยกเลิกหรือชี้แจงเหตุผล หลายบริษัทถอยเมื่อเห็นว่าตัวแทนรู้กฎหมาย ส่วนการถูกตัดสินค้าหรือยกเลิกสัญญาตัวแทนโดยไม่มีเหตุตามสัญญา เป็นเรื่องผิดสัญญาที่ฟ้องเรียกค่าเสียหายทางแพ่งได้แยกต่างหาก และกฎหมายการแข่งขันทางการค้าเองก็เปิดทางให้ผู้เสียหายจากการฝ่าฝืนฟ้องเรียกค่าเสียหายได้

ควรเริ่มจากอะไร

• อ่านสัญญาตัวแทนจำหน่ายให้ชัดว่าเป็นการซื้อขาดหรือฝากขาย และมีข้อกำหนดเรื่องราคาหรือเหตุยกเลิกอย่างไร
• รวบรวมหนังสือ อีเมล แชต และบันทึกการตัดสินค้า เรียงตามวันที่
• ส่งหนังสือโต้แย้งถึงบริษัทอย่างเป็นทางการ ให้เวลาตอบ
• ยื่นเรื่องร้องเรียนต่อสำนักงาน กขค. พร้อมหลักฐาน และพิจารณาฟ้องแพ่งควบคู่ถ้าความเสียหายชัดเจน

ตัวบทที่เกี่ยวข้อง

พระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 มาตรา 57 (การกระทำที่ไม่เป็นธรรมทางการค้า) และมาตรา 82 (ค่าปรับทางปกครอง)

ส่งเรื่องให้สำนักงานพิจารณา

ส่งเรื่องให้สำนักงานพิจารณา

อ่านเพิ่มเติม: ซื้อแฟรนไชส์แล้วโดนบังคับซื้อของราคาแพง ผิดกฎหมายไหม · บริการกฎหมายการแข่งขันทางการค้า

คำตอบนี้เป็นความรู้กฎหมายทั่วไปจากข้อเท็จจริงเท่าที่ปรากฏในคำถาม ไม่ใช่ความเห็นทางกฎหมายสำหรับกรณีเฉพาะของผู้ใด และไม่ก่อให้เกิดความสัมพันธ์ระหว่างทนายความกับลูกความ ข้อเท็จจริงที่ต่างไปเพียงเล็กน้อยอาจทำให้ผลทางกฎหมายต่างไป และกฎหมายอาจมีการแก้ไขภายหลังวันที่เผยแพร่

แหล่งอ้างอิง

[1] พระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 มาตรา 57
[2] พระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2560 มาตรา 82

← กลับสู่ถาม-ตอบกฎหมาย